История

Атамай нэһилиэгэр культура дьиэтэ

Биһиги нэһилиэкпитигэр кулууп дьиэлэрэ 1936—1957холкуостарынан үлэлээбиттэрэ биллэр.

Сэрии инниттэн 1939 сыллаахтан Ааҕар Балаҕан баара. Бу кэнникитин кулууп төрдүнэн буолбута. Арыйан үлэлэппит киһинэн буолар Аргунов Петр Федорович. Кини кэнниттэн салгыы үлэлэппитэ Тимофеев Василий Никитич. Сэрии бара турар кэмигэр кулууп дьиэлэрэ Маҥкыйга Сталин, Ампаардаахха Чкалов аатынан холкуостарга тутуллан үлэлээбиттэрэ. «Чкалов» холкуос кулуубугар дьону барыларын түмэн, Сэрии бара турар балаһыанньатын билиһиннэрэллэрэ. 1953 сыллаахха ити холкуостары бөдөҥсүтүү, кииннээбит быһыытынан, кулууптар дьиэлэрин көһөрөн аҕалан, нэһилиэк киинигэр Бэс Күөлугэр туппуттара. Сэбиэдиссэйинэн Конон Николаевич, дьиэ хомуйааччынан Иванова Елена Яковлевна улэлииллэрэ. Сидоров К.Н. үөрэххэ барбытыгар Аргунов Григорий Федорович буолбута. Мантан библиотека, киинэ көрдөрүү кулуупка холбуу буолтара. 1956 сылтан 1959 сылга диэри Семенова Т.Д., 1965—1968 сылга диэри диэри Александрова Е.Г., Федоров Е.В. үлэлээбиттэрэ. 1969 сылтан кулууп улэтин Лукина Екатерина Васильевнаттан Ефремов Иннокентий Семенович туппута. Онтон билиҥҥи кэмнэ диэри үлэлии турар кулууп ДЬИЭ-тэ, нэһилиэк олохтоохторун, общественновын күүһүнэн,1970 сылтан тутуута саҕаламмыта. Кулууп тутуутун нэви-лиэк советын бэрэссэдээтэлэ Николай Васильевич Иванов тэрийбитэ, улэ бастыҥнара Константин Иннокентьевич Васильев, Иван Иннокентьевич Павлов көҕүлээбиттэрэ. Кулуубу тутууга нэһилиэк олохтоохторо бары кэриэтэ түмсэн үлэлэспиттэрэ. Тракторист Жирков Николай Гаврильевич соҕотобун буор-босхо 2000 бэрэбинэни таспыта. Маһы эр дьонсубуотунньуктаан кэрдибиттэрэ. Тутуутугар учууталлар, эр дьоннор, өрөбүллэригэр, сайыҥҥы уоппускаларыгар тустаах үлэлэрин кэнниттэнкиэһээтин үлэлээбиттэрэ. Дьахталлар ханапаакыга, нэпилиэк кырааскалааһыҥҥа, оҕолор мас сыыһын ыраастааһыҥҥа субботниктыыллара. Ол тумугэр, кулууп дьиэтэ икки сыл иһигэр үчүгэй хаачыстыбалаахтык тутуллубута. 1972 сылтан кулуупка директорынан Саха Республикатын култууратын үтүөлээх улэһитэ, ырыаһыта Захарова Раиса Яковлевна, худругунан Ефремов Иннокентий Семенович үлэлээбиттэрэ. 1979 сыллаахха Пахомова Степанида Спиридоновна, Винокуров Иннокентий Асамович бииргэ үлэлээбиттэрэ.

Араас сылларга кулууп директордарынан үлэлээбиттэрэ:

1. Аввакумова Т.Д. — 1957с.
2. Жиркова Ольга Николаевна — 1959 с.
3. Александрова Елизавета Гаврильевна — 1960 с.
4. Ефремов Иннокентий Семенович — 1970 с.
5. Захарова Раиса Яковлевна — 1972 с.
6. Афанасьев Николай Николаевич — 1973 с.
7. Кубарова Любовь Ивановна — 1977 с.
8. Винокуров Иннокентий Асамович — 1978 с.
9. Пахомова Степанида Спиридоновна — 1979 с.
10. Винтоняк Евдокия Петровна — 1983—1985 сс.
11. Пахомова Степанида Спиридоновна — 1985 с.
12. Филиппова Клара Дмитриевна — 1997 с.
13. Иванов Григорий Кириллович — 2001 с.
14. Яковлева Мария Дмитриевна — 2005 с.

Саамай уһуннук үлэлээбит директорынан Пахомова Степанида Спиридоновна буолар, кини улэлээбит кэмнэригэр культурнай-сырдатар улэ, уус-уран самодеятельность көхтөөхтүк сайдан, улуус таһымыгар ситиһиилэр баар буолбуттара. 1980—1985 сс. Горнай улууһугар бастакынан «Дьүктүөнэ» вокальнай-инструментальнай ансаамбыл тэриллэн айымньылаахтык үлэлээбитэ. Ансаамбылга нэһилиэк талааннаах ыччата Петров Роман Егорович, Семенов ВладимирКонстантинович, Васильев Агей Семенович, Филиппов Валентин Семеновичуонна Иванов Григорий Кириллович түмсүбүттэрэ, салайааччынан, көҕүлээччинэн Петров Роман Егорович буолбута. Улууска бастыҥ ансаамбыл буоларынан биллибитэ. Дьокуускай куорат сыанатыгар тиийэ ыллаабыттара,Кэбээйи, Бүлүү оройуоннарынан гастроллаабыттара.

Кэлиҥҥи сылларга Клара Дмитриевна Филиппова директорынан, талааннаах ырыаһыт, импровизатор Никита Баишев-Дархан уус-уран салайааччынанүлэлээбиттэрэ, ол сылларга кулууп «АНЫК» — Атамай нэвилиэгин ыччатын кулууба диэн, ыччат түмсүүтүн кытта ыкса сибээстээхтик улэлээбитэ. «АНЫК»ыччат түмсүүтүн салайааччытынан Александра Викторовна Иванова, ыччаттүмсүүтүн актыбыыстара Александр Петров, Николай Сидоров, Иван Иванов,Константин Семенов, Евгений Яковлев, Юлия Иванова, Мария Яковлева, Анастасия Семенова уонна да атыттар, араас идэлээх, талааннаах ыччат тула түмсэн,«Орто дойду» мини-театр, КВН кулуубун тэрийэн, үрдүк ситиһиилээхтик,таһаарыылаахтык нэһилиэк араас култуурунай тэрээһиннэрин ыччаттар бэйэлэрэ тэрийэн, иилээн-саҕалаан ыыталлара.

2001 сылтан Григорий Кириллович Иванов директорынан үлэлиэҕиттэн, кулууп материальнай-техническай базатын хаҥатыыга, эстетическэй-прикладной дизайн тупсуутугар күүстээх үлэ ыытыллыбыта. Ол курдук икки сыл иһигэр, толору комплектзвуко-усилительнай аппаратура, мини-дисковой проигрыватель,радио-микрофон,световой эффект араас көрүҥнэрэ, онтон да атыттар ылыллан, сынньалаҥы тэрийии ирдэбилигэр толору эппиэттиир буолбута. Улууска,республикаҕа биһирэнэр «Атамай» бөлөх 2002 сылтан республика таһымыгарбиллэн, икки аудио-альбом таһаарбыта. Араастаһымнаах куонкурустар кыайыылаахтарынан буолбута:

2003 с. Республикатааҕы шоу курэх Гран-При хаһаайыттара

2004 с. Бастакы республикатааҕы гитаранан ырыа куонкуруһун кыайыылаахтара.

2004 с. Улуу Кыайыы 60 сылыгар анаммыт «Поющее мужское братство»республикатааҕы ырыа куонкуруһугар бочуотнай грамотанан наҕараадаламмыттара.

2004 с. Бастакы республикатааҕы «Ее величество Затея» диэн ди-джейдэркүрэхтэригэр Гран-при аат хаһаайыттара

2005 с. Республикатааҕы художественнай самодеятельность «Сверкай Алмазами»фестиваль лауреаттара.

Атамай бөлөхтөн кынат тардынан, үүнэн-сайдан, кыах ылан билигин бөлөх

солистара: Никита Баишев инники өттугэр В. Татаринов «Иэхэй-чуохай» бөлөҕөр үлэлээбитэ, кэлин бэйэтэ сольнай ырыаһытынан Дархан псевдонимынан биллэр. Конон Ноговицын Антон Иванов салайар продюсерскай киинин сүрүн ырыаһытынан буолар, оттон Иван Иванов«Атамай Уйбаан» улууска, өрөспүүбүлүкэҕэ билиҥҥи кэмҥэ, саамай таһаарыылаахтык улэлиир ырыа айааччынан буолар.

2005 сылтан Атамайдааҕы культура дьиэтигэр аккомпониаторынан Мэҥэ-Хаҥалас улууһун ыччата, колледж выпускнига Андреев Афанасий Александрович үлэлээн барбыта. Уус-уран салайааччынан бэйэбит олохтоох кыыспыт,культура колледжын этно-художественнай салаатын бүтэрбит Ефремова Елизавета Николаевна үлэлээбитэ.

2006 сылтан культура дьиэтигэр директорынан Яковлева Мария Дмитриевна үлэлии киирэн, күн бүгүнүгэр диэри үлэтин көхтөөх тэтимин ыһыктыбакка, саҥаттан-саҥаны айан, киллэрэн, дьон бөҕөтүн түмэн улэлии-хамсыы сылдьар. Кулууп үлэтэ-хамнаһа, ис-тас көрүҥэ биллэрдик тубуста. Көрөөччүлэролорор сирдэригэр араас сахалыы тыыннаах уруһуйдарынан, сыана эркиннэрэ саҥардыллан оноһуллубута. Онутаһынан саҥа интернеттээх компьютердар, үҥкүү, ырыа араас ансаамбылларын көстүүмнэрэ тигиллибиттэрэ. 2008 сылтансынньалаҥ дьиэтигэр газ киирэн, курууксылаас-ичигэс усулуобуйаҕа улэлииркыах үөскээн, нэһилиэкпит дьоно-сэргэтэсылдьыыта элбээтэ.

Кулууп 2006 сылтан тэрилтэ быһыытынан, бэйэтэ туспа бэчээттэнэн, устааптанан, балабыанньаланан улэтин саҕалаабыта, юридическай сирэй аатын ылан, муниципальное бюджетное учреждение «Атамайский Центр досуга» диэн ааттаммыта.2006 сылтан кулуупка уус-уран салайааччынан быстах кэмнэргэ Захарова Марианна Петровна, Максимова Татьяна Афанасьевна, Макарова Розалия Викторовна, Андреева Анастасия Александровна, Васильева Анастасия Яковлевна, Анна Васильев-на Винокурова, аккомпаниаторынан Илья Денисович Аввакумов, Яковлев Керим Идоятович, Филиппов Данил Дмитриевич, Ян Игнатьевич Данилов, Петр Алексеевич Жирков, Альберт Анатольевич Аввакумов, дьиэ хомуйааччынан Дьячковская Ирина Васильевна, Жиркова Анастасия Саввична үлэлээбиттэрэ.

Кулууппут нэһилиэк иһинэн тэриллибит ыччаттар «АНЫК», аа саастаахтар «Тирэх», инбэлииттэр «Дьулуур», дьахталлар «Далбар Хотун» түмсүүлэри кытары ыкса сибээстэһэн улэлииллэрэ. Ол түмүгэр аҕа саастаахтар «Дьүөгэлиилэр» фольклорнай ансаамбыллара, «Айыы оҕото» оҕо фольклорнай, дьахталлар «Ньургуһун» ырыа, детсад оҕо тэрилтэтин улэһиттэрин «Мичээр» үҥкүү ансаамбыллара,нэһилиэк түөлбэлэрэтэриллибиттэрэ.Ол курдук, Инна Ивановна Жиркова салайааччылаах «Айыы оҕото» диэн, оҕолорго аналлаах фольклорнай куруһуок улэлээбитэ. Бу түмсүү оҕолоро улуустааҕы «Хотугу сулус 2010» курэххэ «Мөҕүрүүр Бөҕө» олоҥхону туруоран, «Лучший фольклорный коллектив» буолан, маннайгы миэстэни ылары ситиспиттэрэ.

Билиҥҥи кэмҥэ үлэлиир хамныыр куруһуоктар уонна түмүүлэр:

Вокальный ансамбль «Дьүөгэлиилэр», Вокальный кружок «Иэйии», Вокальный ансамбль мужчин «Эр хоһуун», Вокальный ансамбль «Айыллаана», Детский вокальный кружок «Кэнчээри», Драматический кружок «Көрүдьүөстэр», Кружок для проведения детских мероприятий «Кэскил», Танцевальный коллектив «Долгууна», Танцевальный кружок «Тэбэнэт», Вокально – инструментальный ансамбль«Айар Ыллык», Клуб шитья из конного волоса «Түһүлгэ симэхтэрэ», Эр дьон түмсүүтэ «Атамай хоһууннара», Женский клуб «Далбар Хотун», Клуб любителей танца «Күндүүнэ», Клуб молодых мам «КүнЭйэ», СахаЭтноФитнес клуб «Сардаана»

Атамайбыт сынньаланын киинэ, элбэх талааннаах дьону арыйан, бэйэтигэр тумэн, кэрэ эйгэҕэ угуйан, өссө да улахан ситиһиилэнэн, үрдүк чыпчааллары дабайыа диэн эрэнэбит.